Çaltı Nazardan Korur Mu? Bir Efsanenin Peşinde
İzmir’de yaşıyorum, arkadaş çevremde sıkça duyduğum bir laf var: “Çaltı nazardan korur mu?” Gerçekten de, sormadan edemiyorum: Bu Çaltı nedir ve nasıl bu kadar güçlü bir koruma gücüne sahiptir? “Nazardan korunmak” diye bir kavram var ya, hani bütün annelerimizin “oğlum, seni nazardan korusun” dediği şey, işte o. Ama Çaltı dediğimiz şey, bu işin başka bir boyutuna mı geçiyor? Gerçekten nazardan korunmak için Çaltı yeterli mi, yoksa bizim eski yöntemlere mi dönmemiz gerekiyor? Gelin, bu soruyu birlikte cevaplamaya çalışalım, ama tabii ki biraz da eğlenerek.
Çaltı Nedir, Nerede Yenir?
Çaltı dediğimiz şey, aslında çok basit bir şey. Adını bilmeyenler için söyleyeyim, Çaltı, bildiğiniz kavrulmuş buğdaydan yapılır. Bazı yerlerde bunu bir “şifa kaynağı” gibi anlatıyorlar. Ya da en basit tabirle, bir “doğal koruyucu” olma yolunda ilerliyor. Nasıl mı? Kısacası, Çaltı, sizi nazardan koruyacak kadar güçlü değilse de, yemek sonrası mideyi koruyan bir yiyecek olabilir. Ama işte bizim gibi biraz kafası karışık insanlar için, Çaltı’nın her derde deva olduğu fikri çok eğlenceli geliyor. Şöyle diyorum, “Hadi ya, yedim mi bir paket Çaltı, hemen nazarımı savdım, ruhum rahatladı!” Hadi bakalım, bu kadar basit mi?
Çaltı İle Nazardan Korunmak: Bilimsel Olarak Mümkün Mü?
Tabii ki, gerçekçi olalım: Bilimsel açıdan baktığımızda, Çaltı’nın nazara karşı bir etkisi olduğuna dair herhangi bir kanıt yok. Kimse Çaltı’yı yiyip, “Vay be! Bugün nazar değmedi, demek ki Çaltı’yı yemişim!” diye bir şey söyleyemez. Bu, sadece halk arasında geçen bir inanış. Ama herkesin içinde bir “ya bir şey olur mu acaba?” sorusu vardır. Sıkça birinin güzel bir şeyini gördüğümüzde, hepimiz bir şekilde şöyle deriz: “Vay, bak ne güzel olmuş, nazar değmesin!” İşte Çaltı da, bu inanışın ürünlerinden biri. Belki de, insanların bir şeylere inanma ihtiyacı bu kadar güçlü ki, Çaltı bir tür rahatlama unsuru oluyor. Yani, bir şeylere inandıkça, kendimizi güvende hissediyoruz. Belki de gerçek koruma, gerçekten inanmaktan geliyor?
Çaltı ve Arkadaş Çevresi: Bir İroni
Geçenlerde arkadaşım Mehmet’le buluştuk. Mehmet, o bildiğiniz, “her şeyi bilimsel olarak açıklayan” arkadaşlardan. Çaltı’yı gördü, “Nedir bu? Bu da ne ya?” dedi. Hemen cevap verdim: “Aaa, Çaltı! Bu nazardan koruyor, efsane bir şey.” Mehmet, gözlüklerini takıp ciddiyetle bana döndü: “Bunu bilimsel olarak nasıl kanıtlayacağız?” diye sordu. O an aklımda tek bir şey vardı: “Yahu, Mehmet! Bilimsel değil de, eğlenceli olması önemli!” Dedim: “Ya birader, Çaltı’yı bir ye, nazar değmesin, sonra geliriz bilimsel açıklamaya.” O anda kendime de gülüyorum, çünkü fark ettim ki, aslında herkesin bir Çaltı’ya ihtiyacı var. Hem de nazardan koruyan değil, biraz moral kaynağı olsun diye!
Çaltı’nın Sosyal Hayattaki Yeri
Bir başka Çaltı anım da bir aile yemeğinden. Ananem, bana tabakta bir avuç Çaltı uzattı, “Yiyeceksin, nazardan korur,” dedi. Ben de, “Evet, evet, tabii! Her şey bende!” dedim. Ama tabii, o zamanlar 18 yaşındaydım ve annemle babamın “nasıl bir faydası olabilir ki?” diye şüpheyle bakması, beni aslında o kadar rahatlatmıyordu. Ama bir yandan da kendimi oldukça ‘şifa bulmuş’ hissediyordum. Tabii, o günden sonra da Çaltı’yı “gizli gizli” yemeye başladım. Kimseye söylemedim ama bir şekilde, her işim yolunda gitmeye başladı. Sonra da düşündüm: “Belki de gerçekten işe yarıyor!” Bunu düşünürken, Çaltı’nın bana, aslında gerçekten nazardan korunmak dışında başka bir şey sağladığını fark ettim: Psikolojik olarak rahatlamama yardımcı oluyordu. Demek ki bazen, sadece bir yiyecek bile insanın ruhunu iyileştirebilir, değil mi?
Çaltı: Bir Yiyecekten Daha Fazlası
Bir düşünün, Çaltı’yı ilk defa yediğinizde yaşadığınız o “aaa, ne güzel bir şey” hissi, aslında sizi nazardan korumuyor olabilir, ama ruhsal olarak bir rahatlama sağlıyor olabilir. İnsanlar bazen bir şeylere inanmak isterler ve Çaltı, bu inancın sembolü olabilir. Gerçekten nazardan korur mu? Belki de her zaman cevap “hayır” olsa da, bir avuç Çaltı’nın verdiği güven, bir yerde ruhsal dengeyi sağlamak adına önemli olabilir. O zaman, “Çaltı’yı yiyip de nazardan korunmak” belki de bu kadar ciddiye alınacak bir şey değildir, ama ruhsal olarak rahatlamanın küçük bir yolu olabilir. Kimseyi küçümsemeden, sadece eğlenceli bir bakış açısıyla bakalım; belki de en iyi çözüm, bazen inandığımız şeylere tamamen teslim olmaktır.
Sonuç: Çaltı Nazardan Korur Mu? Kim Biliyor?
Çaltı’nın nazardan koruma özelliği kesinlikle çok şüpheli olabilir. Ancak, Çaltı yemiş biri olarak, kendimi biraz daha güvenli hissediyorum. Hem de sadece nazara karşı değil, hayata karşı da. Sonuçta, belki de hayat bu kadar ciddi olmamalı, biraz eğlence, biraz da inanç yeter. O zaman Çaltı’nın nazardan koruyup korumadığını tartışırken, biraz da eğlenebiliriz. Hem belki de Çaltı, sadece gerçek bir sihir değil, ruhumuzun küçük bir gizli sırrıdır. O yüzden, kim ne derse desin, ben Çaltı’yı yemeye devam edeceğim. Kim bilir, belki bir gün gerçekten nazar değmez!